گردآوری قرآن

بر طبق سنت، این کار به دست زید بن ثابت انجام گرفت و متن را به خلیفه نخست - ابوبکر - دادند و سپس به خلیفه دوم عمر، رسید و پس از درگذشت عمر، در اختیار دخترش حَفصَه، یکی از زنان پیامبر(ص) ، قرار گرفت. عثمان - خلیفه سوم - پس از مشورت با کسانی که این متن مقدس را از بَر داشتند، دستور به جمع آوری قرآن برای بار دوم، و این بار نیز تحت هدایت زید بن ثابت داد. این متن، که به نام نسخه عثمانی شناخته می شود، چیزی بود که عثمان کاتبان را به رونویسی از آن امر کرد. سپس رونوشت ها را به چهار شهر بزرگ اسلام در آن زمان، یعنی مکه، کوفه، بصره و دمشق فرستاده شد و عثمان یک رونوشت نزد خودش نگه داشت. سپس این پنج متن، مبنای قرآن مکتوب که امروز در اختیار داریم، قرار گرفت.

ساختار صوری قرآن

قرآن شامل 114 سوره است. « فاتحه » سوره آغازین آن دارای هفت آیه است و پس از آن سوره « بقره » قرار گرفته که بلندترین سوره قرآن است. سپس به تدریج هرچه در متن پیش می رویم، به عنوان یک قاعده کلی، سوره ها کوتاهتر می شوند، گو اینکه این قاعده استثناهایی نیز دارد. بخش اخیر قرآن، شامل کوتاه ترین سوره هاست، ولی آخرین سوره، به لحاظ تعداد آیات یا کلماتش، کوتاه ترین سوره نیست.

جزء و پاره

قرآن کریم افزون بر اینکه به سوره ها و آیات تقسیم شده است، دارای « سی جزء » است و هر جزء (یا پاره) نیز تقسیم به دو ( در برخی کشورها ) و یا تقسیم به چهار می شود و حاصل تقسیم هر جزء به دو شصت « حزب » و تقسیم هر جزء به چهار، یکصد و بیست « حزب » می شود و به منظور سهولت در خواندن و شمارش، هر حزب نیز به نصف ها و ربع هایی تقسیم می شود.

شکل رمزی حروف الفبا

اسم الله شامل همه ی اسمای الهی است و به همین دلیل، یکی از نام های پیامبر(ص)، به عنوان انسان کامل به تمام معنای کلمه، « عبدالله » است و نه مَثَلَن عبدالکریم.

دستگاه خط این الفبا نیز که عربی قرآنی در قالب آن کتابت شده است، معنایی/مفادی رمزی دارد که در برخی مطالعات سنتی در باره معنای قرآن، روشن شده است، برای مثال در زبان عربی، همانند زبان انگلیسی، دو حرف نخست الفبا، الف و باء است. در دستگاه خط عربی، « الف » را به شکل یک خط عمودی مستقیم و « باء » را به شکل خط افقی با نقطه ای در زیرش می نویسند. حال، الف نخستین حرف اسم الهی الله و باء نخستین حرف واژه قرآن، یعنی « بسم الله » است که کل متن آن به نام « بسمله » شناخته می شود. بر طبق علم رمز پردازی دستگاه خط عربی، « الف » رمز نزول کلمه الهی از عالم تعالی/تنزیه الهی و « باء » رمز پذیرش آن در عالم بشری و در زبان بشری است که از این رهگذر تقدس یافته است. نقطه زیر « باء »، رمز تلاقی گاه این دو حرف ( دوحرف عمودی و افقی )، است و بنابراین ذات همه حروف عربی و در نتیجه ذات قرآن را تشکیل می دهد. در خوشنویسی عربی سنتی، خطوط از تکرار هماهنگ نقطه واحد تشکیل شده است.

خلاصه شده و برگرفته از روزنامه اطلاعات به تاریخ دوشنبه 12 مهر 1395 مطابق با یکم محرم 1438 

به قلم استاد گرانقدر:دکتر سید حسین نصر و ترجمه دکتر انشاءالله رحمتی