سرزمین زیبا و رویایی دره مانیزان در منطقه خاوری(شرق) ملایر از دیر باز محرکِ انگیزه های هنری بسیاری از نویسندگان پر شور بوده است.چنانکه فخرالدین اسعد گرگانی یا گره کانی در داستان شور انگیز ویس و رامین " دژ گوراب " را که گوشه ای دلگشا از این اقلیم فرح بخش است برای زمینه جغرافیایی داستان خود برگزیده و بسیاری از واژه های گویش مردم این منطقه را در منظومه ی خود بکار گرفته است.

 

از آثار تاریخی ویادگارهای باستانی مهمی که در دهکده های قدیمی این سرزمین دیده می شود می توان گفت که این منطقه بنا بر موقعیت مناسب آب و هوا و وضع اقلیمی همواره محل سکونت قبائل مختلف کرد- لر- قشقایی- زندیه و ترک بوده و از اختلاط آداب و رسوم آنها ویژه گیهای خاصی در این سرزمین ایجاد شده است. 

می گویند باباطاهر عریان یا "اوریان" شاعر و سراینده ی معروف دو بیتی های عارفانه از آنجا که بیشتر ترانه های اصیل خود را به زبان اهالی این سرزمین سروده است به ظن قوی لقب معروف خود را از "اوریان" که زادگاه اصلی او بوده و در این منطقه قرار دارد به یادگار نگهداشته است. قطعا صدق و کذب این مطلب را روزی محققان معلوم خواهند کرد.

ویرانه های دژ گوراب و قلعه های باستانیِ دهکده های پری زنگنه و دره مانیزان...به هر بیننده ای القاء می کند که ملایر و حومه ی آن از دیر باز مرکز مهمی از اجتماعات انسانی بوده است.

از عجایب آنکه در دوران رضا شاه در زمینهای زراعتی حسین آباد ملایر قطعه زمرد درشتی پیدا شد که گفته میشود احتمالا در گردنبند اسب یا بازو بند خود بهرام گور پادشاه ساسانی بوده و شاید دهکده ی مذکور که از بقایای باتلاقهای دریاچه ی وسیع بهرام آوند تشکیل شده و مورخین و جغرافی نویسان صدر اسلام همه جا از آن یاد کرده اند همان مکانی بوده است که بهرام ساسانی در هنگام شکار گورخر در آن ناپدید شده است.

کتاب:  " پلنگ" جواد جعفری     با مقدمه:دکتر باستانی پاریزی

انتشارات: پاژنگ